از ديابت چه مي دانيم؟

تعريف: ديابت بيماري است كه وقتي لوزالمعده انسولين ترشح نمي كند و يا كم ترشح مي كند ميزان قند خون بالا مي رود كه در اين صورت ديابت يا بيماري قند به وجود مي آيد.

عملكرد انسولين:

انسولين در سلول هاي بتاي لوزالمعده(پانكراس) توليد مي شود.

اگر ميزان گلوكز بيشتر از mg/d70 باشد سنتز انسولين تحريك مي شود.

انسولين كه به داخل خون ترشح مي شود 50% توسط كبد تخريب و برداشته مي شود.

از كبد عبور مي كند، وارد خون شده و گيرنده هاي خود در نقاط هدف متصل مي شود.

فعال شدن ساير مسيرهاي ارسال پيام از طريق گيرنده انسولين سبب القاي سنتز گليكوژن، سنتز پروتئين و سنتز ليپيد مي شود.

تيم پزشكي:

ديابت يك بيماري متابوليك است.

براي موفق بودن در كنترل بيماري بايد تيمي پزشكي اقدام نمايد تا از عوارض ديررس جلوگيري به عمل آيد.

انواع مهم ديابتتيپ 1: اين نوع ديابت در كودكان و نوجوانان زير 25 سال كه در اين افراد لوزالمعده اصلاً انسولين ترشح نمي كند.

تيپ 2: در سنين بالاتر از 30 سال كه در اين افراد لوزالمعده به مقدار كمي انسولين ترشح مي كند.

چه كساني در معرض ابتلا به ديابت نوع 2 هستند؟1) داشتن سن بالاي 45 سال

2) افراد چاق

3) سابقه بيماري ديابت در خانواده

4) فشار خون بالا (90/140≤)

5) 35≥ HDL

6) mg250≤TG

7) افرادي كه در دوران حاملگي دچار ديابت شده اند يا نوزادان 5 كيلو به بالا به دنيا آورده اند.

8) سابقه بيماري عروقي

9) سندرم پلي كيستيك تخمدانعلائم كلاسيك:

پرادراري، تشگي مداوم (پرنوشي)،

گاهي به دنبال كاهش وزن بي دليل،

بي حسي، درد در دست ها و پاها، زخم هايي كه دير بهبود يابدعوارض:

v حاد:

o ديابت كتواسيدوز ← كه در افراد تيپ I صورت مي گيرد.

o كماي هيپرگليسمي ← كه در افراد تيپ II صورت مي گيرد.

v مزمن:

o كليوي (نفروپاتي)

o عصبي (نروپاتي)

o پاي ديابتي

o قلبي

o چشم (رتينوپاتي)

كنترل ديابت:

زماني مي توانيم بگوييم ديابت كنترل است كه قند خون، وزن بدن، چربي خون، فشار خون و Hb A1C در محدوده طبيعي باشد.

˜ قند

o ناشتا: 110-70

o 2 ساعت بعد از غذا 180-80

o قند عصر (pm5) 140-80

˜ چربي

o تري گليسيريد (TG) ← كمتر از 150

o كلسترول ← كمتر از 200

o LDL ← كمتر از 100

o HDL ← بيشتر از 40

˜ فشار خون كمتر از 80/130

˜ توده بدني ايده آل (BMI) ← 25-18

BMI= 25-18=

˜ هموگلوبين گليكوزي (Hb A1C)= كمتر از 7%

روش هاي كنترل قند خون:

1) شركت در كلاس هاي آموزشي

2) رعايت برنامه غذايي طبق نظر كارشناس تغذيه

3) انجام ورزش:

حداقل 5 روز درهفته به مدت 30-20دقيقه

براي افرادچاق 6- 5روز درهفته به مدت 40 دقيقه

شامل پياده روي، دوچرخه سواري، نرمش، شنا و غيرهتوجه: بيماران قند بالاي 300 يا بيماري قلبي و فشار چشم با نظر پزشك ورزش انجام دهند.

4) مصرف دارو به موقع

5) انجام آزمايش قند خون به موقع و طبق نظر پزشك

6) مراجعه منظم و به موقع موفقيت فرد در كنترل ديابت:

1. بدست آوردن دانش جهت كنترل ديابت

2. اصلاح برنامه درماني (رژيم، ورزش، دارو)

3. داشتن قند خون، چربي، فشار خون، وزن، Hb A1C طبيعي

4. انجام معاينات ساليانه جهت بررسي قلب و عروق، چشم، كليه، مغز و اعصاب

5. مراقبت روزانه پاها

6. شناسايي علائم افزايش قند خون و پايين افتادن ناگهاني قند خون

7. كاهش يا عدم ابتلا به عوارض حاد و مزمن ديابت

شناسايي علائم:

نشانه هاي 1) قند خون بالا: تشنگي، پرادراري، ضعف، خستگي، اختلال بينايي، پرخوري2)كاهش شديد قندخون: گرسنگي، ضعف، سردرد، عرق، لرزش بدن، سنگيني و كرخي زبان، تغيير رفتار، تهوع، بي هوشي هشدار:

ممكن است قند خون بين 270-110 باشد اما علائم قند خون وجود نداشته باشد.

اگر كنترل دقيق قند خون به موقع انجام نشود افراد وقتي متوجه مي شوند كه عوارض قلب، چشم، كليه و ... در آن ها آشكار شده است.

درمان ديابت:

1. درمان تغذيه اي

2. ورزش

3. كنترل قند خون

4. دارو درماني

5. آموزش1.رژيم غذايي:

راز سلامتي و طول عمر در رعايت تغذيه سالم و ورزش است

رژيم غذايي در ديابت به اين معناست:

كه چه بخوريد؟ چه موقع بخوريد؟ چه مقدار بخوريد؟ و چگونه تهيه كنيد؟

مهم: بيمار مي بايست با ديابت و نه براي ديابت زندگي كند.

رازهايي در زمينه تغذيه:

1) مصرف غذاهاي سالم

2) مصرف زياد هر نوع غذا منجر به بالا رفتن چربي مي شود.

3) غذاهاي شيرين (كيك، كلوچه، آب نبات) كمتر استفاده شود.

4) مواد غذايي كم چربي ( شير، ماست، پنير كم چرب، گوشت هاي كم چرب)

5) مصرف سوسيس، كالباس را محدود كنيد.

6) از غذاهاي سرخ كرده استفاده نشود. غذاها به صورت كباب شده، آب پز، بخار پز آماده شود.

7) از سس كمتر استفاده شود. همچنين كره، سس مايونز، سرشير كمتر استفاده شود.

8) مصرف فيبر در رژيم غذايي: ميوه ها (تازه و خشك شده)، سبزيجات خام و پخته شده، حبوبات (نخود، عدس و ...) كليه موادي كه از سبوس گندم و جو تهيه شده .

9) از اضافه نمودن نمك به غذا خودداري كنيد. (آب ليمو، سير، سبزيجات معطر جايگزين نماييد)

10) اهميت داشتن ميان وعده هاي غذايي: زيرا ميان وعده هاي سالم موجب كنترل اشتها مي شوند و از پرخوري در وعده هاي اصلي جلوگيري مي شود.

2. ورزش فعاليت هايي از قبيل پياده روي، شنا، نرمش و دوچرخه سواري براي سوختن چربي هاي بدن مناسب هستند.

ورزش را 3 بار در هفته به مدت 10 دقيقه شروع كنيد. و در صورت امكان 60-45 دقيقه حداقل 3 بار در هفته برسانيد.

3. آزمايشات ادرار و خونقند خون ناشتا ← كمتر از 110

قند خون 2 ساعت بعد از غذا ← كمتر از 140

آزمايشات ادرار: توسط آزمايشگاه كه در آن بايد طبيعي تلقي شود. بدون گلوكز ادراري، پروتئين و كتون ادراري4. درمان

هدف از درمان اين است كه قند خون را به ميزان طبيعي برسانيم تا از پيشرفت عوارض دراز مدت ديابت جلوگيري كنيم.

درمان دارويي

الف) درمان خوراكي: - گلي بن كلاميد: قرص mg5 ← حداكثر دوز mg20

. مصرف دارو نيم ساعت قبل از غذا

- متفورمين: قرص mg500 حداكثر دوز mg2500 مصرف دارو : به همراه غذاب) انسولين:

به دو دسته تقسيم مي شود:

انواع انسولين

شروع اثر

حداكثر اثر

مدت زمان

رنگ انسولين

كريستال

60-30 دقيقه بعد از تزريق

5-4 ساعت

6-8 ساعت

شفاف

NPH

90-60 دقيقه بعد از تزريق

12-4 ساعت

24-16 ساعت

شيري

بيماران ديابت تيپ 2 كه انسولين مي شوند:

· بيمار به طور مداوم قند ناشتا:

mg300-200 دارد

· كتون ادراري يا كتون در خون مشاهده شود.

· تشخيص تازه+علائم(كاهش وزن پر ادراري تشنگي)

· ديابت حاملگي

· نداشتن كنترل قند خون با قرص

· بيماران لاغر

· بيماراني كه سكته قلبي داشته اند.

· نارسايي كليه

5. آموزش:

اساس درمان در بيماري ديابت آموزش است.

هدف از آموزش: كنترل بهتر سطح قند خون استسرنگ انسولين:

- خطوط ثبت شده بر روي بدنه سرنگ انسولين برحسب واحد است.

- جهت تزريق فقط از سرنگ هاي ويژه انسولين استفاده كنيد.

- هر سرنگ بايد براي همان شخص استفاده شود.

- سرنگ را مي توان تا 20 بار استفاده كرد (تا زماني كه سر سوزن كند نشده باشد).

- براي استفاده مجدد از هر سرنگ چند بار پيستون را با فشار به عقب و جلو ببريد تا انسولين كه در سر سوزن مي ماند خارج گردد.

محل تزريق:

بهتر است براي تزريق از ران يا شكم استفاده شود (زيرا در اين محل در معرض ديد هستند)

- ضد عفوني كردن محل تزريق الزامي نيست.

- محل تزريق به طور چرخشي تغيير دهيد (صبح شكم و شب از دست يا پا)

جذب انسولين در شكم سريعتر از بازوها و در بازوها سريعتر از ران هاست.

- تغييرات پوستي در نواحي تزريق باعث كندي جذب انسولين مي گردد.

مراحل تزريق انسولين:

- دست ها را كاملاً بشوئيد (محل تزريق بايد تميز باشد)

- در پوش پلاستيكي انسولين را پنبه الكلي تميز نماييد.

- در صورت استفاده از انسولين NPH، شيشه انسولين را به آرامي بين دو كف دست بغلتانيد (شيشه را تكان ندهيد)

- در صورت استفاده از دو انسولين: به همان ميزاني كه انسولين لازم داريد هوا وارد شيشه كنيد. بعد شيشه را برگردانيد و ميزان انسولين لازم را وارد سرنگ كنيد.

توجه: اول انسولين كريستال را در سرنگ بكشيد بعد انسولين NpH را وارد سرنگ كنيد.

اگر حباب هاي هوايي در سرنگ بود خارج كنيد (حباب هاي هوا به تنهايي خطرناك نيستند اما مقدار انسولين تزريقي با وجود حباب هاي هوا كاهش مي يابد) چند ضربه به بدنه سرنگ وارد كنيد تا حباب ها به سطح آمده آنگاه با فشار مختصري به پيستون حباب ها را خارج كنيد.

در افراد چاق در ناحيه ران ها و بازوها ابتدا پوست را بالا آورده و با زاويه ْ90 سرسوزن وارد گردد. در افراد لاغر در بازوها با زاويه ْ45 مي باشد.

تغيير زاويه تزريق بايد با توجه به قطر عضله محل باشد.

سر سوزن را به سرعت وارد پوست كنيد.

اگر در پايان تزريق ناحيه دردناك شده يا مايعي روشن از محل خارج گرديد محل تزريق را به مدت چند ثانيه فشار دهيد.

هنگام تزريق انسولين:

- انسولين را 30-20 دقيقه قبل از صرف غذا تزريق كنيد.

- تزريق انسولين اضافي، ورزش، نخوردن مصرف وعده هاي غذا باعث كاهش قند خون مي شود.

- فاصله هر تزريق با تزريق بعدي بايد cm5/1-1 باشد.

- دماي انسولين تزريق بايد مشابه دماي اتاق باشد( 30 دقيقه قبل از تزريق، شيشه انسولين را از يخچال خارج كنيد)

- از نبودن حباب در داخل سرنگ انسولين اطمينان حاصل كنيد

- هنگام ورود سر سوزن عضله محل تزريق را شل كنيد.

- راست و جهت و زاويه سر سوزن را در هنگام ورود و خروج تغيير ندهيد.

- اگر سر سوزن كند شده است دوباره از اين سرنگ استفاده نكنيد.

- سعي كنيد انسولين را در يك زمان معين در ارتباط با وعده غذايي تزريق نماييد.

شرايط نگهداري شيشه انسولين:

- انسولين را در يخچال يا درجاي سرد و دور از نور نگهداري و از يخ زدن آن جلوگيري كنيد.

- انسولين خود را هميشه همراه داشته باشيد.

- از تكان دادن بيش از حد انسولين خودداري كنيد (باعث از دست رفتن قدرت اثر دارو مي گردد)

- به تاريخ انقضاي انسولين توجه كنيد.

- شيشه هاي انسولين كه خارج از يخچال نگهداري مي شود بعد از 30 روز قدرت اثر شان كم مي شود.

- از تزريق انسولين كريستال كدر شده خودداري كنيد ( با كدر شدن قدرت اثر خود را از دست داده است)

- NPH بعد از غلتاندن ملايم شيشه بين دو كف دست بايد يك دست و شيري باشد.

- شيشه انسولين از نظر وجود ذرات خارجي يا يخ زدگي بررسي نماييد.

- از قرار دادن شيشه انسولين در برابر نور آفتاب خودداري كنيد.

كاهش قند خون ( هيپوگليسمي):

در صورت بروز علائم كاهش قند خون بايد سريع عمل كرد. زيرا ممكن است بيمار هوشياري خود را از دست بدهد.

درمان:

به سرعت دو حبه قند در آب يا دو قاشق چاي خوري شكر يا نصف ليوان آب ميوه مصرف كند

. (بهتر است چند حبه قند همراه داشته باشيد)

اگر بعد از 10-5 دقيقه بهتر نشد مجدداً يكي از مواد مذكور را مصرف كنيد.

10-5 دقيقه بعد از بهبودي بيمار يك وعده غذا يا ميان وعده ميل كنيد تا قند خون را ثابت نگه دارد.

اگر براي كاهش قند خون خود هيچ دليلي پيدا نكرديد حتماً با پزشك خود در ميان بگذاريد تا دوز دارو منظم شود.

كارت هويتي كه ديابت شما را مشخص مي كند همراه داشته باشيد.

در صورت هيپوگليسمي شديد يا بيهوشي كامل از خوراندن غذا يا مايعات به بيمار خودداري شود.

گلوكاگون (طبق دستور پزشك) بايد تزريق شود.

گلوكومتر:

اندازه گيري قند خون در خانه در بيماراني كه انسولين مصرف مي كنند ضروري مي باشد.

اندازه گيري قند خون با گلوكومتر هم جهت تنظيم ميزان انسولين مؤثر و هم مي تواند باعث كشف كاهش قند خون شود.

قند خون نبايد كمتر از mg/dl70 باشد.

قند خون بالاتر از mg/dl70 احتياچ به خوردن آب قند نيست.

انجام آزمايشات در خانه باعث افزايش اطمينان و قوت قلب بيمار مي شود و مي تواند مسئوليت كنترل بيماري را به عهده بگيرد.

نكات مهم در انجام گلوكومتر:

1) بيمار بايستي دستهايش را با آب گرم و صابون بشويد.

2) از كناره هاي انگشتان جهت آزمايش استفاده شود

3) انگشتان بايد دوشيده شود.

4) خون كاملاً سطح نوار را بپوشاند.

5) بهتر است گلوكومتر با آزمايشگاه چك شود.

6) آموزش مراقبت از پا:

- روزانه شستشوي پا با آب ولرم و خشك كردن بين انگشتان با حوله سفيد

- روزانه معاينه كف پا براي ديدن زخم، ترك، تورم، پينه و تاول

- نرم كردن پاها با مرطوب كننده براي كساني كه پوست خشك دارند.

- با سنگ پاي طبي پينه را برداريد.

- كوتاه كردن ناخن ها يك بار در هفته (بعد از حمام كردن در صورت ناخن هاي نرم)

- كفش روي فرش استفاده كنيد.

- استفاده از كفش راحت (نوك پهن و بدون پاشنه بلند)

- جوراب سفت و محكم نباشد.

اگر زخمي در پا مشاهده مي شود حتماً با پزشك در ميان بگذاريدهرم راهنماي غذايي:

- طرحي نو براي راهنمايي غذايي روزانه است كه به شما كمك مي كند كه يك رژيم سالم و متنوع داشته باشيم.

شكل هرم: در قاعده هرم حاوي غلات و مواد نشاسته اي است. اين گروه شامل گندم، جو، برنج، ماكاروني، رشته آش حاوي كربوهيدرات پيچيده، آهن، فيبر، منيزيم و ويتامين هاست. روزانه توصيه مي شود بين 11-6 واحد آن مصرف شود.

گروه بعدي: سبزيجات

شامل اسفنجاج، كاهو، هويچ، باميه، گوجه، سبزيجات پخته، تربچه و سير است.

اين گروه كالري كم دارند ولي داراي فيبر، ويتامين Aو C هستند.

مقدار مورد نياز ← 5-3 واحد در روز است.

گروه سوم: ميوه هاشامل ميوه هاي تازه و ميوه هاي خشك مي باشد. ميوه ها داراي فيبر، ويتامين ها و مواد معدني هستند.

مصرف روزانه بين 4-2 واحد است.

گروه چهارم: مواد پروتئيني و گوشت

در اين گروه ماهي ها، گوشت قرمز، مرغ، تخم مرغ، سويا، حبوبات و آجيل.

اين گروه داراي پروتئين، فسفر، روي، منيزيم، آهن و بعضي ويتامين هاست.

نياز روزانه بدن 3-2 واحد است.

گروه پنجم: شير و لبنياتشير ، ماست، دوغ و پنير

اين گروه كليسم، ويتامين هاي B و پروتئين مي باشد.

نياز روزانه ← 3-2 واحدنوك هرم: چربي ها و روغن ها

كره، سس، خامه، چيپس، شكلات، قند و شكر و عسل و انواع شيريني.

اين گروه كالري زيادي داشته و كمتر بايد در رژيم استفاده شود. مصرف آن ها اختياري است.

هر قسمت هرم مقداري از مواد مورد نياز را براي بدن تأمين مي كند.

هيچ گروهي نبايد جايگزين گروه ديگر شود. زيرا بدن ما براي سلامتي به همه گروه ها نياز داردبه طور خلاصه هدف رژيم غذايي در بيماري ديابت:

- تنظيم قند خون در حد نرمال:

تنظيم چربي هاي خون براي جلوگيري ازبيماري قلبي تنظيم فشار خون براي جلوگيري از بيماري هاي عروقي

- تصحيح روش زندگي براي جلوگيري از چاقي، چربي خون، فشار خون و بيماري كليوي

_ بهبود سلامتي با انتخاب غذ اهاي سالم و ورزش كردن

- بهبود و تأمين نيازهاي تغذيه اي

- دريافت كافي كالري براي باقي ماندن وزن قابل قبول، رشد نرمال در بچه ها و نوجوانان، تأمين نيازهاي بارداري و شيردهي

- بهبودي از بيماري هاي كاتابوليك

- پيشگيري و درمان در ديابت تيپ 1: هيپوگليسمي، اشكالات مربوط به ورزش

- پيشگيري و كنترل بيماري هاي طولاني مدت: بيماري كليوي، نوروپاتي (عصبي) فشار خون، بيماري قلبي عروق

چربي سنج:

در خانم ها:

چربي

سن

28-20%

29-18

32-22%

39-30

33-23%

49-40

35-25%

59-50

37-27%

70-60

در آقايان:

چربي

سن

18-8%

29-18

20-12%

39-30

22-14%

49-40

25-24%

59-50

28-18%

70-60

براي داشتن عمر طولاني:

۱) اهميت داشتن سلا مت

2) جدي گر فتن بيماري

3) دانستن عو ار ض بيماري و جلو گيري از ان

4) به دكتر و كار شناس تغذيه مراجعه كنيم

مواد گياهي :

شنبليله- دارچين-اسفرزه-كدو-ريحان- سير براي كاهش قند خون:

براي كاهش چربي: شويد-ليمو عماني-پياز – پيازچه-سير اسفرزه

خواص چاي سبز:

كاهش چربي- كاهش فشار خون-جلوگيري از سرطان- مناسب براي دندان و پوكي استخوان چه وقت نياز به مراجعه است؟

01فشار خون در هر ويزيت ( در صورت نر مال بودن)

2. وزن كردن در "

3. معاينه پاها در هر ويزيت

4.. نوار قلب ساليانه

5.معا ينه چشم ساليانه

6. جمع اوري ادرار سا ليانه

. HbA1c ۷. هر سه ماه

8. ازمايش قند خون در هر ماه ( در صورت كنترل مطلوب قند)

9. ازمايش چربي ها هر 6 ماه ( " " " چربي)

10. ارجا ع به متخصص د ر صورت وجود عوارض

11. ارجاع به كارشناس تغذ يه

12. ارجاع به د ندانپزشك سالي 2 باربه اميد داشتن قند خون مطلوب